به گزارش اسلام آباد خبر ، عبدالناصر همتی، که بین سالهای ۱۳۹۷ تا ۱۴۰۰ ریاست بانک مرکزی و سپس وزارت اقتصاد را بر عهده داشت، از سوی بسیاری از کارشناسان اقتصادی و نمایندگان مجلس به عنوان یکی از عوامل اصلی افزایش بیسابقه قیمت ارز و کاهش ارزش پول ملی معرفی میشود امروز با حکم پزشکیان، به عنوان رئیس کل بانک مرکزی به اقتصاد ایران بازگشته است، خبرنگار اقتصادی شبکه اطلاعرسانی راه دانا در گزارشی تحلیلی بر اساس مصاحبهها و اسناد رسمی، اشتباهات محرز او مانند سیاستهای ارزی نادرست، عدم کنترل نقدینگی، نادیده گرفتن ظرفیتهای داخلی و تحلیلهای غلط آماری را از دیدگاه کارشناسان برجسته اقتصادی و نمایندگان مجلس بررسی کرده است. این سیاستها نه تنها تورم را به سطوح رکوردشکن رساند، بلکه اعتماد عمومی به نظام پولی را خدشهدار کرد و اقتصاد ایران را با چالشهای عمیقی روبهرو ساخت، که هنوز هم کشور با آنها درگیر است و رد زخمی که همتی به مردم و اقتصاد زد بعید از از پیکره اقتصاد کشور محو شود.
عبدالناصر همتی که با سابقهای طولانی در نظام بانکی ایران، دورهای پر از تناقض و انتقاد را پشت سر گذاشت. کارشناسان اقتصادی مانند حسین راغفر، گودرزی، شیخی و نمایندگان مجلس مانند محمدعلی محسنی بندپی و بسیاری دیگر از نمایندگان که به گفته های آنها استناد خواهد شد، سیاستهای او را عامل اصلی جهش قیمت ارز از حدود ۴ هزار تومان به بیش از ۳۰ هزار تومان در دوره ریاستش و جهش کنونی ارز در پی سیاست های او در سال های اخیر در وزارت اقتصاد میدانند. این گزارش بر اساس مصاحبههای متعدد با کارشناسان و نمایندگان، اسناد رسمی بانک مرکزی و گزارشهای مجلس، به بررسی اشتباهات محرز همتی میپردازد.
سیاست ارزی مبتنی بر آزادسازی ناکارآمد
حسین راغفر، اقتصاددان، در گفتوگویی با رسانهها تأکید کرده که یکی از بزرگترین اشتباهات همتی، پیگیری سیاست آزادسازی نرخ ارز بدون زیرساختهای لازم بود. وی میگوید: "همتی با تمرکز بر بازار آزاد ارز، عملاً کنترل بانک مرکزی بر نرخها را رها کرد و این منجر به جهشهای ناگهانی شد." این سیاست که در دوره ریاست همتی بر بانک مرکزی اجرا شد، بر اساس مدلهای نئولیبرالی بود که اولویت را به بازار آزاد میداد، اما در شرایط تحریم و فشار خارجی، نتیجهای جز افزایش تورم نداشت.
احسان خاندوزی، نماینده مجلس نیز در جلسه استیضاح همتی در مجلس یازدهم، به صراحت گفت: "سیاستهای ارزی همتی باعث شد ارزش ریال در عرض دو سال بیش از ۶۰۰ درصد کاهش یابد. او با عدم کنترل نقدینگی و تمرکز بر تزریق ارز به بازار، عملاً به دلالان میدان داد." خاندوزی تأکید کرد که همتی ظرفیت پالایشگاهها و صادرات غیرنفتی را نادیده گرفت و به جای تقویت تولید داخلی، بر واردات وابسته شد.
عدم کنترل نقدینگی؛ تورم رکوردشکن و کاهش ارزش ریال
یکی از انتقادهای اصلی به همتی، عدم موفقیت در کنترل رشد پایه پولی بود. گزارشهای بانک مرکزی نشان میدهد که در دوره ریاست او، رشد نقدینگی به بیش از ۴۰ درصد رسید، که مستقیماً به تورم ۵۰ درصدی منجر شد. فرشاد مؤمنی، اقتصاددان، در تحلیلی میگوید: "همتی در تحلیل آمارهای پولی اشتباه کرد؛ او رشد پایه پولی را طبیعی جلوه داد، در حالی که عدم تحقق اهداف ارزی باعث شد ارزش ریال سقوط کند."
نماینده مجلس، مجتبی توانگر، هم در این خصوص در کمیسیون اقتصادی مجلس اظهار داشت: "سیاستهای همتی در بانک مرکزی، مانند افزایش نرخ سود بانکی بدون پشتوانه، نه تنها تورم را کنترل نکرد، بلکه به کاهش ارزش پول ملی دامن زد. همتی باید پاسخگوی جهش دلار از ۱۲ به ۳۰ هزار تومان و از ۶۰ به ۱۳۰ هزار تومان باشد." توانگر تأکید کرد که این سیاستها، کسری بودجه را تشدید کرد و اقتصاد را به سمت رکود تورمی برد.
نادیده گرفتن ظرفیتهای داخلی؛ وابستگی به واردات و جهش ارز
همتی در دوره وزارت اقتصاد، سیاستهایی را دنبال کرد که بر واردات تمرکز داشت، اما این رویکرد انتقادهای شدیدی را برانگیخت. علی طیبنیا، وزیر سابق اقتصاد، در مصاحبهای گفت: "اشتباه همتی در عدم استفاده از ظرفیتهای پالایشگاهی بود؛ او به جای تقویت تولید داخلی بنزین و فرآوردهها، بر واردات وابسته شد که این خود فشار ارزی ایجاد کرد."
محمدعلی محسنی بندپی، نماینده مجلس، در صحن علنی درباره همتی اظهار داشت: "سیاستهای همتی در وزارت اقتصاد، مانند عدم کنترل بازار ارز و تمرکز بر بازار آزاد، منجر به افزایش فساد و کاهش صادرات شد. او با ثابت نگه داشتن نرخ دلار در ابتدا، سپس رها کردن آن، ارزش ریال را نابود کرد." بندپی افزود که این سیاستها، دلالان را تقویت کرد و تولیدکنندگان داخلی را تضعیف نمود.
یکی از نقاط ضعف همتی، تحلیلهای غلط از آمارهای پولی بود. گزارشات اقتصاد کلان کشور در سال ۱۴۰۳ نشان میدهد که همتی رقم تورم را اشتباه اعلام کرد و رشد پایه پولی را طبیعی جلوه داد. ابراهیم عزیزی، نماینده مجلس، در این خصوص گفت: "اشتباه عمدی همتی در تحلیل آمارها، سیاسی بود؛ او برای توجیه عملکرد خود، آمارها را دستکاری کرد که این منجر به افزایش تورم شد."
مهدی پازوکی، اقتصاددان، نیز در گفتگویی تأکید کرد: "همتی در بانک مرکزی، هدفهای ارزی را محقق نکرد و این باعث کاهش ارزش پول ملی شد. سیاستهای او در وزارت اقتصاد نیز ادامه همان اشتباهات بود.
استیضاح همتی در مجلس، نقطه اوج انتقادها بود. نمایندگان مانند حسینعلی حاجیدلیگانی او را مسئول افزایش دلار میدانستند.
در جلسه استیضاح، موافقان گفتند: "همتی با افزایش دستوری قیمت ارز، کسری بودجه را از جیب مردم جبران کرد." مخالفان نیز نتوانستند دفاع محکمی کنند و همتی برکنار شد. ثابتی، نماینده مجلس در این جلسه، گفت: همتی موتور افزایش نرخ ارز است و با حضور او در وزارت اقتصاد، نیازی به دشمن نیست.
تورم بالا و کاهش قدرت خرید
سیاستهای همتی منجر به تورم بالای ۵۰ درصد شد. گزارشهای مجلس نشان میدهد که ارزش ریال در دوره او بیش از ۶۰۰ درصد کاهش یافت. کارشناسان مانند راغفر میگویند: "اشتباهات همتی در مدیریت نرخ ارز، فساد را افزایش داد و صادرات را کاهش داد."
نمایندگانی مانند ظهوریان در استیضاح گفتند: "موضوع ارز و تورم به همتی ارتباط دارد؛ او نتوانست ارزش پول ملی را حفظ کند."
پازوکی کارشناس اقتصادی در این خصوص میگوید: "همتی باید پاسخگوی افزایش دلار باشد؛ سیاستهای او اقتصاد را به بحران برد." عزیزی کارشناس اقتصادی هم تأکید کرد: "اشتباهات همتی ناشی از بیاطلاعی نبود و سیاسیکاری بود."
عبدالمجید شیخی(اقتصاددان و استاد اقتصاد اسلامی) هم که یکی از منتقدان سرسخت عبدالناصر همتی است در گفتگو با دانا گفت: همتی (چه در دوره ریاست بانک مرکزی و چه وزارت اقتصاد)تفکر نئولیبرالیستیو سرمایهداری داشت و معتقد است این نگاه باعث فلج شدن اقتصاد ایران شده است.
وی در (اسفند ۱۴۰۳) درباره عملکرد همتی در وزارت اقتصاد گفته بود: «مشکل اقتصاد ما این است که دست عدهای از افراد نفوذی تحت تاثیر افکار نئولیبرالیسم و اقتصاد سرمایهداری قرار دارد. مشکل امثال وزیر اقتصاد، عبدالناصر همتی و فرزین، رئیس بانک مرکزی نیز از همین قاعده تبعیت میکند و تفکرات اینچنینی دارند. متأسفانه دولت چهاردهم، دولتی ناهمگون است... افرادی مثل همتی را منصوب کرده است که قبلا امتحان خود را پس داده است.»
شیخی همتی را نماد نفوذ تفکرات نئولیبرالی در ساختار اقتصادی ایران میداند و معتقد است سیاستهای او (بهویژه در حوزه ارزی و پولی) منجر به انتقال ثروت به جیب دلالان، صادرکنندگان بزرگ، بانکهای خصوصی و سوداگران شده و قدرت خرید مردم را به شدت کاهش داده است.
مجید گودرزیکارشناس اقتصادی نیز در گفتگو با شبکه اطلاع رسانی راه دانا اظهار داشته بود: در سال های اخیر، بیشتر در نقش منتقد سیاسی و پارلمانی نسبت به همتی ظاهر موضع گرفته است و برخی اشتباهات او را عمدی می داند.
اکنون که همتی دوباره در موقعیت تصمیمگیری قرار دارد، نگرانی اصلی منتقدان تکرار همان الگوهای شکستخورده است؛ الگوهایی که پیشتر به جهش ارز، تورم سنگین و کاهش اعتماد عمومی انجامید. از این منظر، مسئله فقط شخص همتی نیست، بلکه بازگشت یک تفکر اقتصادی آزمونپسداده و پرهزینه به مرکز سیاستگذاری است؛ تفکری که به باور منتقدان، هزینه آن را مستقیماً مردم پرداختهاند.
در واقع همتی برای اقتصاد ایران «چهرهای ناشناخته» نیست؛ او نماد سیاستهایی است که پیامدهایش هنوز از زندگی مردم و ساختار اقتصاد کشور پاک نشده است.
منبع: راه دانا
انتهای خبر/